Nieuwe monitor brengt voor het eerst voedselomgeving 10 gemeenten in kaart

De nieuwe ‘Voedseldrukmonitor’ van Amsterdam UMC heeft voor het eerst de voedselomgeving van tien gemeenten in kaart gebracht. Alle gemeenten scoren ongezond: de voedselomgeving is ‘verzadigd’ met ongezonde verkooppunten. In tien jaar tijd is 77% van de buurten in deze gemeenten nóg ongezonder geworden. Ook ligt 93,6% van de middelbare en mbo-scholen in een ongezonde voedselomgeving. Wethouders en JOGG roepen in een brief de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport op vaart te maken met de aangekondigde Voedselwet. Die moet gemeenten de mogelijkheid geven om nieuwe ongezonde voedselverkooppunten te kunnen weren, in gebieden waar het aanbod al overwegend ongezond is.  

In de tien gemeenten Almere, Amsterdam, Breda, Den Haag, ‘s-Hertogenbosch, Groningen, Leiden, Rotterdam, Utrecht en Tilburg is de voedselomgeving van alle buurten onderzocht met behulp van de nieuw ontwikkelde Voedseldrukmonitor. Die maakt het mogelijk om de ‘voedseldruk’ van een gebied in kaart te brengen aan de hand van de mate waarin bewoners worden blootgesteld aan gezond en ongezond voedselaanbod vanuit voedselverkooppunten. Daarbij wordt rekening gehouden met het type voedselverkooppunten, het aantal verkooppunten en de afstand tot deze verkooppunten.  

Weren ongezonde voedselaanbieders
Geen enkele gemeente scoort voldoende op een gezonde voedselomgeving: In 77% van de buurten is de situatie in tien jaar tijd verder verslechterd. De meeste voedselverkooppunten (96 %) hebben een overwegend ongezond aanbod dat niet bijdraagt aan een gezonde leefstijl. Rond scholen is de druk hoog: 93,6% van de middelbare en mbo-scholen liggen in een omgeving met overwegend veel ongezonde verkooppunten. 

Nu de Voedseldrukmonitor zichtbaar maakt waar de voedselomgeving ongezond is, willen gemeenten ook kunnen voorkomen dat de voedselomgeving nog ongezonder wordt. Bijvoorbeeld rondom scholen en buurten met gezondheidsachterstanden. Het ontbreekt gemeenten nu aan die mogelijkheid. Zij hebben een Voedselwet nodig om nieuwe ongezonde voedselaanbieders te kunnen weren.  

Wethouder Alexander Scholtes van Amsterdam: “Waar je woont of naar school gaat, mag niet bepalen hoe gezond je kunt opgroeien. Dat ruim negen op de tien middelbare en mbo-scholen in een ongezonde voedselomgeving liggen, betekent dat jongeren iedere dag worden omringd door aanbod dat gezond kiezen moeilijker maakt. Daar wil ik niet in berusten. De gezonde keuze moet de makkelijke keuze worden. Gemeenten moeten daarom kunnen voorkomen dat op plekken waar ongezond aanbod nu al overheerst, steeds meer van dat aanbod bijkomt.” 

 Liesbeth Velema, expert gedrag bij het Voedingscentrum: “Wat mensen eten wordt grotendeels bepaald door het aanbod. Omdat ons brein aangetrokken wordt door vet, suiker en zout, zijn die producten moeilijker te weerstaan. In een omgeving waarin ongezond aanbod sterk overheerst, wordt een gezonde keuze een stuk moeilijker, ook voor jongeren.”  

 Grote gevolgen voor de volksgezondheid
Een ongezonde voedselomgeving heeft grote gevolgen. Ongeveer de helft van de volwassenen in Nederland heeft overgewicht. Als er niets verandert, stijgt dat naar verwachting in 2040 naar 64%. Ook heeft ongeveer één op de acht kinderen overgewicht, in sommige grote steden zelfs één op de vijf. Overgewicht verhoogt het risico op onder meer diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Daarnaast zijn de maatschappelijke gevolgen groot, door hogere zorgkosten en verlies aan arbeidsproductiviteit. 

Het onderzoek is uitgevoerd door Amsterdam UMC en de Universiteit van Amsterdam in opdracht van de City Deal Gezonde en duurzame voedselomgeving.