Laatste Kennisdelingsdag City Deal markeert ook een nieuw begin

“Dit is het einde van een tijdperk.” Met die woorden opende Saskia Leenders-Pellis, projectleider van het Leer Ecosysteem Wageningen (LEW) en CDKM-trajectleider bij Wageningen University & Research (WUR), op 29 juni de laatste landelijke Kennisdelingsdag van City Deal Kennis Maken. Op de Wageningse campus werd niet alleen teruggeblikt op negen jaar samenwerking tussen onderwijs, onderzoek en gemeenten, maar vooral vooruitgekeken naar de toekomst van deze kennisecosysteem-samenwerking in stad en regio.

De opening van de Kennisdelingsdag vond plaats in Aurora, het circulaire onderwijsgebouw van WUR. Floor Vermeulen, burgemeester van Wageningen en voorzitter van het Netwerk Kennissteden Nederland (NKN) onderstreepte in zijn openingswoord de waarde van de City Deal. “De kracht van de City Deal is dat kennis en praktijk elkaar weten te vinden. Het is belangrijk dat deze manier van samenwerken een vervolg krijgt.”

Ook rector magnificus Carolien Kroeze plaatste de City Deal in het perspectief van de ambities van WUR. De universiteit wil met onderwijs en onderzoek bijdragen aan een betere wereld, onder meer op het gebied van duurzame voedselsystemen, biodiversiteit, klimaatadaptatie en de circulaire economie. “We werken samen met de stad via living labs en citizen science. Zo brengen we wetenschap en samenleving dichter bij elkaar.”

Samen leren met de stad

Tijdens een panelgesprek stond het Leer Ecosysteem Wageningen (LEW) centraal. Wethouder Guido van Vulpen noemde de vergroening van het versteende plein rond de Grote Kerk als mooi voorbeeld van samenwerking tussen studenten, inwoners en gemeente. Vanuit een ontwerpatelier onderzochten studenten samen met bewoners de mogelijkheden om het plein groener en aantrekkelijker te maken.

Volgens Van Vulpen ligt de volgende stap in een bredere regionale samenwerking. “We moeten verder kijken dan Wageningen alleen en meer samenwerken met hbo- en mbo-instellingen. Juist door verschillende vormen van onderzoek en onderwijs en organisaties samen te brengen, leren we beter omgaan met maatschappelijke uitdagingen.”

Die visie wordt gedeeld door Dick de Ridder, decaan onderwijs van WUR. “We willen studenten opleiden tot responsible changemakers. Dat lukt het beste wanneer zij hun kennis direct toepassen in de samenleving. Ze leren het meeste uit lokale interacties.”

Studentambtenaar Rody Schipper herkende dat uit eigen ervaring. “Je ziet direct wat je werk oplevert voor de omgeving. Bovendien werk je samen met mensen met totaal verschillende achtergronden. In één project zaten bijvoorbeeld een veehouder uit Groningen en een veganist uit Amsterdam. Juist die verschillen maakten het leerproces waardevol.”

Ook maatschappelijke organisaties spelen een steeds belangrijkere rol. Bastian de Pooter, directeur van de Wageningse bblthk, vertelde hoe de bibliotheek zich ontwikkelt tot ontmoetingsplek waar inwoners niet alleen informatie vinden, maar ook worden ondersteund om actief bij te dragen aan maatschappelijke vraagstukken. Communitybuilder Margit Melse van Thuis Wageningen benadrukte het belang van eigenaarschap en vertrouwen bij inwoners. “Er gebeurt al veel moois, maar er is nog veel meer samenwerking mogelijk, bijvoorbeeld met het basis- en voortgezet onderwijs.”

Succesvolle City Deal krijgt vervolg

Na het panel stond een bijzonder moment op het programma. Christiaan Seemann, landelijk coördinator van de CDKM, blikte nog eens terug op de indrukwekkende resultaten van de City Deal sinds de start in 2017. In totaal namen 27 gemeenten, 13 universiteiten, 24 hogescholen, 17 mbo-instellingen, 38 publieke partners en 14 bedrijfs- en kennispartners deel. Meer dan 27.000 studenten werkten aan maatschappelijke vraagstukken, o.a. via stadslabs, buurtcampussen, living labs, challenges, innovatiehubs en learning communities.

Hoewel de City Deal formeel eindigt, blijft de samenwerking bestaan. In het merendeel van de steden wordt op eigen initiatief vervolg gegeven aan de CDKM-samenwerkingen. Ook ondertekenden Regieorgaan SIA en het Netwerk Kennissteden Nederland, CDKM-partners van het eerste uur sinds 2017, tijdens de bijeenkomst een Memorandum of Understanding. Daarmee spreken beide organisaties af gezamenlijk te blijven investeren in regionale kennisecosystemen waarin onderzoek, onderwijs, beleid en praktijk structureel samenwerken.

Volgens Vermeulen moeten de kennis en aanpakken die binnen de City Deal zijn ontstaan regionaal worden verankerd  en is kennisdeling tussen de steden cruciaal. “Het moet een uitstraling krijgen die verder reikt dan de gemeentegrenzen.” Paul van Rooij, voorzitter van Regieorgaan SIA, ziet daarin een logische volgende stap. “Maatschappelijke uitdagingen zijn te complex om lokaal alleen op te lossen. Met deze samenwerking willen we kennisuitwisseling en netwerken blijven stimuleren en onderzoeken hoe innovatiefinanciering daarbij kan helpen.” Hij kondigde daarbij een nieuwe subsidieregeling aan die vanaf eind 2026 open wordt gesteld en bestaande living labs gaat financieren, waarin hogescholen en universiteiten gemeentelijke opgaven oppakken in samenwerking met maatschappelijke en kennispartners. Meer informatie volgt op de website van Regieorgaan SIA.

Leren van nieuwe werkwijzen

Na het plenaire programma verspreidden de deelnemers aan de dag zich over workshops en kennissessies, waarin een belangrijk thema was hoe onderwijs beter kan aansluiten op complexe maatschappelijke vraagstukken. Onderwijsadviseurs Anne Velthorst en Anke Swanenberg gingen in op interdisciplinair en transdisciplinair leren, waarbij studenten uit verschillende opleidingen samen met maatschappelijke partners werken aan concrete opgaven.

Een andere sessie introduceerde natuurinclusief onderwijs. Louise van der Stok, coördinator Natuurinclusief Onderwijs bij WUR, liet deelnemers ervaren hoe de natuur kan bijdragen aan reflectie en samenwerking. Tijdens de sessie in de campusnatuur observeerden deelnemers planten, bomen en insecten en onderzochten zij welke invloed de omgeving heeft op hun eigen perspectief. Volgens Van der Stok helpt deze aanpak studenten niet alleen inhoudelijk, maar ook in hun persoonlijke ontwikkeling. “Je leert beter observeren, luisteren en nadenken over je relatie met de omgeving.”

Ook de Arnhemse aanpak kreeg aandacht. Henrike Gootjes (ArtEZ), Saskia Weijzen en Annemieke Peeters (HAN University of Applied Sciences) lieten deelnemers kennismaken met de creatieve werkvorm “What if…?”. Door steeds verder te bouwen op hypothetische vragen, ontstaan nieuwe perspectieven op onderwijs en samenleving. Vragen als “Wat als kinderen niet meer naar school gaan?” of “Wat als iedereen docent is?” leidden tot verrassende gesprekken over de toekomst van leren. Trots deelden ze het net gelanceerde CDKM magazine ‘Leren in met en voor Arnhem’ uit.

Op de fiets de stad in

Na de ochtend stapten de deelnemers op de fiets om verschillende projecten in Wageningen te bezoeken waar de samenwerking tussen onderwijs en samenleving zichtbaar wordt.

Een route voerde langs de bblthk en impactorganisatie Thuis Wageningen, waar inwoners, studenten en onderzoekers samenwerken aan maatschappelijke initiatieven. De bibliotheek ontwikkelt zich daarbij steeds meer tot een plek voor citizen science, ontmoeting en gezamenlijke kennisontwikkeling.

Een andere excursie bezocht Stichting Nu De Toekomst, waar bewoners samenwerken aan duurzame voedselinitiatieven, circulaire projecten en sociaal ondernemerschap. Dankzij subsidies en crowdfunding beschikt de stichting inmiddels over een professionele keuken die wordt gebruikt door startups, lokale producenten en buurtinitiatieven. WUR-studenten lichtten ter plekke toe hoe zij tijdens hun studie als tijdelijke consultants op bevlogen wijze de stichting toekomstgerichte adviezen hebben gegeven, onder meer door succesverhalen en knelpunten van vergelijkbare organisaties in den lande te inventariseren.

Ook de Freedom Tours Wageningen stonden op het programma. Deze rondleidingen zijn ontwikkeld door WUR-studenten en onderzoekers en laten bezoekers nadenken over de veranderende betekenis van vrijheid. Vanuit Wageningen als bevrijdingsstad wordt de verbinding gelegd tussen geschiedenis en actuele maatschappelijke vraagstukken.

Een vierde excursie draaide om biodiversiteit in de binnenstad. Daar vertelde Marieke Dijkstra van de gemeente Wageningen meer over het Biodiversiteitsplan van de gemeente die ze in samenwerking met de WUR heeft opgesteld. Onderdeel daarvan is de Biodiversity Challenge, die inwoners uitnodigt om de biodiversiteit te ervaren. Een ander voorbeeld is de BioBlitz die vorig jaar werd gedaan, waarbij meer dan duizend mensen meededen om soorten te tellen. Er werden in de stad 2300 dieren- en planten soorten geteld. Gemeente en WUR werken hier al jaren samen aan vergroening en soortenrijkdom. Tijdens de wandeling werd zichtbaar hoe de vergroening van het kerkplein inmiddels volop vlinders en insecten aantrekt. Studenten lieten de excursiedeelnemers als ‘mini-BioBlitz’ kennismaken met de diversiteit aan planten en vogels in de stad.

Samenwerken aan blijvende impact

In de tweede ronde workshops stond onder meer de vraag centraal hoe sterke regionale leerecosystemen kunnen worden opgebouwd. Saskia Leenders-Pellis, Margit Melse en Eva van Wissen (bblthk) lieten zien hoe in Wageningen inwoners, gemeente, onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties iedere drie weken samenkomen om maatschappelijke vragen te koppelen aan studenten en onderzoekers.

Een voorbeeld daarvan is de eerder genoemde succesvolle vergroening van het kerkplein, waarvan de oorspronkelijke vraag via de wetenschapswinkel binnenkwam. Ook organiseerden studenten Samen Energiek, waar initiatieven rond versnelling van de  energietransitie aandacht kregen. Volgens Leenders-Pellis is gelijkwaardigheid de sleutel bij het Leer Ecosysteem. “Iedere partner brengt eigen kennis en ervaring mee. Juist die combinatie zorgt voor impact.”

Andere sessies gingen onder meer over de toekomstvisie Wageningen 2120, waarin gemeente en WUR samen werken aan een duurzame langetermijnontwikkeling van de stad, en over de Visual Problem Appraisal-methode. Daarbij brengen video-interviews met verschillende betrokkenen complexe maatschappelijke vraagstukken in beeld, zodat studenten eerst leren luisteren en verschillende perspectieven begrijpen voordat zij met oplossingen aan de slag gaan. Het is een mooi alternatief voor plekken waar ze studenten of onderzoekers met vragenlijsten zat zijn, zoals bepaalde stadswijken of de Waddeneilanden.

Een einde én een nieuw begin

Aan het einde van de dag kwamen alle deelnemers nog eenmaal samen in het Forumgebouw op de campus. Met een glas in de hand bedankte Christiaan Seemann iedereen die de afgelopen jaren aan de City Deal Kennis Maken heeft bijgedragen.

“De City Deal is nooit echt af. De kennis, ervaringen en gesprekken van vandaag nemen we ook weer mee het land in en zo blijven we het stokje doorgeven.”

Ook Wageningen zelf zet de samenwerking voort. Herma Harmelink van de gemeente Wageningen maakte bekend dat de samenwerking met WUR structureel wordt voortgezet én uitgebreid. Daarvoor is inmiddels financiering gevonden. En zo werd misschien wel de belangrijkste ambitie van de City Deal werkelijkheid: de rijke leeromgevingen die de afgelopen negen jaar zijn opgebouwd, krijgen ook na het officiële einde van de City Deal een lokale én landelijke toekomst.

Nieuwsgierig naar de foto’s van de dag? Deze zijn hier te vinden. Via dezelfde link worden de komende dagen ook de presentaties van de sprekers toegevoegd.

Fotografie: ©Moekotte Media