Leren door te doen: Kennis delen in oude operatiekamers

Kennis delen op een plek waar ooit levens werden gered? Tijdens de landelijke kennisdelingsdag van de City Deal Kennis Maken (CDKM) op 7 november in Enschede kon het. In Connect-U, het voormalige ziekenhuis van Enschede, dat tegenwoordig dienst doet als bruisende stadscampus, kwamen medewerkers van onderwijsinstellingen, gemeenten én studenten bij elkaar om te leren door te doen. 

Dit thema van de dag, ‘leren door te doen’, werd letterlijk genomen door dagvoorzitters Wiro Kuipers en Ayesha Trip, studentenambtenaar bij het ROC van Twente en Gemeente Enschede. Ze begonnen de bijeenkomst met een creatieve oefening: met bollen wol werden de deelnemers aan elkaar verbonden, een symbolisch web van kennis en samenwerking. “Weven is wat Enschede groot heeft gemaakt,” aldus Kuipers. “en nu weven we niet langer textiel, maar kennis en verbinding.” 

Stad van kennis, kunst en karakter 

Burgemeester Roelof Bleker verwelkomde de deelnemers met trots. “Enschede is een stad van kennis, kunst en karakter,” zei hij. “We zoeken de grenzen op, en gaan eroverheen. Letterlijk, in samenwerking met partnersteden in Duitsland, zoals Münster en Gronau.”  

Hij nam het publiek mee in de rijke geschiedenis van de stad, die in 2025 precies 700 jaar bestaat. De lokale textielindustrie, ooit de motor van de Twentse economie én verantwoordelijk voor een kwart van de Nederlandse BNP, heeft plaatsgemaakt voor een sociaal weefsel van samenwerking en innovatie. Als treffend voorbeeld noemt Bleker het project waarin 1800 scholieren en studenten in de stad met behulp van AI korte filmfragmenten maakten over de geschiedenis van Enschede. In samenwerking met studenten zijn deze clips omgezet tot een grote historische film. “Dat is pas kennis delen,” aldus Bleker. 

Na de vuurwerkramp in 2000 leerde Enschede letterlijk opnieuw bouwen, vertelt hij. In de wijk Roombeek mochten bewoners zelf hun huizen ontwerpen en realiseren, als een van de eerste wijken in ons land kreeg het glasvezel en de beek is bovengronds teruggebracht. “We hebben geleerd van het verleden. Roombeek is nu een voorbeeld van hoe een stad zichzelf kan heruitvinden.” 

De burgemeester benadrukt verder hoe onderwijsinstellingen en ondernemers in Enschede nauw samenwerken. Met de Universiteit Twente als enige campusuniversiteit van Nederland, in samenwerking met Saxion, ROC van Twente en ArtEZ, bloeit de stad als kennisecosysteem. “We willen die samenwerking de komende jaren verder bestendigen,” zegt Bleker. 

Toekomst van de City Deal 

Maar er hing in Enschede ook een prangende vraag boven de dag: wat gebeurt er met de City Deal Kennis Maken nu de huidige subsidieronde medio 2026 afloopt? Alex Verkade, stuurgroeplid namens Regieorgaan SIA, bracht goed nieuws. De opgebouwde kennis en netwerken blijven behouden. “We hebben iets moois opgebouwd dat we niet zomaar verloren willen laten gaan,” zei hij. De samenwerking krijgt een vervolg via het Comenius Netwerk, waar de kennis van betrokken docenten en onderzoekers wordt geborgd. Daarnaast kijkt Regieorgaan SIA naar nieuwe financiën om bestaande netwerken binnen de City Deal door te ontwikkelen. Wat we nu belangrijk vinden, is dat er in elke stad iemand blijft die aan het werk kan, om het netwerk daar levend te houden.” 

Zijn dagdroom voor over vijf jaar is dat de manier van samenwerken uit de City Deal tussen onderwijsinstellingen en de stad iets vanzelfsprekends is geworden en er voor studenten een rijke leeromgeving is ontstaan. “Studenten leren dan niet alleen binnen de muren van hun instelling, maar midden in de samenleving, aan echte opgaven in hun stad.” 

Wat de City Deal heeft bereikt laat Verkade nog even zien in een infographic. Sinds 2017 hebben 20 gemeenten, 13 universiteiten, 24 hogescholen, 17 mbo-instellingen en ruim 25.000 studenten samengewerkt aan talloze projecten in allerlei vormen. Van stadslabs, learning communities, buurtcampussen en innovatiehubs tot wijkaanpakken. Kuipers sloot aan met een optimistische noot: “We zitten op de pieken van ons kunnen. Nu is het tijd om te oogsten.” 

Samen leren, samen mens zijn 

Na het plenaire deel verspreidden de deelnemers zich over een aantal parallelsessies. In één van de eerste sessies vertelden Natascha Kuipers en Monique Booijink van Saxion over hun werk binnen Learning Communities, betekenisvolle leergemeenschappen waarin studenten, docenten en professionals samen maatschappelijke vraagstukken aanpakken. 

Hun boodschap: ‘Hou ruimte voor wat raakt.’ Saxion droomt namelijk van een hogeschool als levende gemeenschap, waar leren, samenleven en mens-zijn samenvallen. Dat krijgt onder meer vorm in de Learning Community Recht, Veiligheid en Welzij. Hierin werken studenten bijvoorbeeld samen met ervaringsdeskundigen aan thema’s als grensoverschrijdend gedrag. Door ruimte voor persoonlijke ervaringen te bieden onstaat een onderstroom, vertelt Kuipers. “Juist in die onderstroom kom je elkaar écht tegen.”  

Een actueel thema op de hogeschool is polarisatie. Uit intern onderzoek blijkt dat 80 procent van de Saxion-docenten zich niet goed toegerust voelt om met polarisatie om te gaan. Daar willen Booijink en Kuipers verandering in brengen. De methode, SST-learning (systemisch, traumasensitief en transdisciplinair leren) moet helpen om onderwijs menselijker en veerkrachtiger te maken. De deelnemers van de sessie krijgen een voorproefje van deze methode door actief mee te doen: leren door te doen.  

Studenten bouwen aan een leefbare stad 

In een andere zaal vertelt Meike Heijenk, liaison tussen hogeschool Saxion en de gemeente Deventer, over de succesvolle Leergemeenschap Leefbare Stad Deventer. Daar zetten jaarlijks zo’n 500 studenten hun kennis en creativiteit in voor hun eigen stad. Ze werken aan projecten in de binnenstad, op bedrijventerreinen en in wijken zoals Keizerslanden en Rivierenwijk. “We begonnen ooit met 200 studenten,” vertelt Heijenk. “Nu doen er meer dan 1200 mee. Dat zegt iets over de kracht van samen leren met de stad.” 

Studenten vertelden hoe ze de stad als leeromgeving ervaren en hoe hun projecten, van duurzaamheid tot sociale cohesie, tastbare resultaten opleveren. 

Nieuwe vormen van leren en waarderen 

In een andere sessie staat het erkennen van leerervaringen centraal. Cruciaal voor een netwerk dat zoveel organiseert en vernieuwt binnen en buiten bestaande curricula. Rob van der Werff (SURF) en Bram van der Kruk (HvA & Npuls) vertellen over Edubadges en microcredentials: digitale certificaten waarmee studenten en professionals kunnen aantonen wat ze hebben geleerd, ook buiten het formele curriculum. Zo wordt kleinschalig, flexibel onderwijs met maatschappelijke relevantie beter zichtbaar en gewaardeerd en komt een Leven Lang Ontwikkelen binnen handbereik. 

Opstellen van effectieve Learning Communities in het ecosysteem van hogescholen 

Tijdens de sessie van Bastienne Bernasco (Senior lecturer Saxion en PD-kandidaat) leerden we hoe er bij Saxion de beweging van projectonderwijs naar collectief, interdisciplinair en gelijkwaardig leren in learning communities ten dienste van de SDG’s gewerkt wordt. Zo’n 30 LC’s worden per semester in een zorgvuldig samenspel met stakeholders opgesteld. Tijdens deze workshop maakten deelnemers een opstelling voor een learning community waarmee een maatschappelijk thema, leefbare stad, werd uitgewerkt.

Leren door te doen: van creathon tot gamelab 

Tijdens de lunch trokken de deelnemers de stad in voor een reeks inspirerende excursies. In het DesignLab van de Universiteit Twente vertelde Tim Jongman (Novel-T) over de creathons, creatieve hackathons waarin studenten, bedrijven en overheden in één dag werken aan maatschappelijke uitdagingen. “In een pressure cooker van een dag ontstaan de meest verrassende oplossingen,” aldus Jongman. Zo ontwikkelden studenten tijdens een Watercreathon bijvoorbeeld een slimme regenton, een ton die zichzelf leegt bij naderend noodweer dankzij koppeling aan Buienradar. De innovatie is inmiddels opgepikt door bedrijven. 

Ook bij AKI ArtEZ en Gamelab Oost konden deelnemers ervaren hoe leren door te doen werkt. In het BioLab experimenteerden studenten met levende materialen en ecologische thema’s, terwijl bij Gamelab Oost creatieve workshops lieten zien hoe spelontwerp kan bijdragen aan samenwerking en inzicht in maatschappelijke kwesties. 

Daarnaast konden deelnemers naar het TETEM Fablab toe gaan. Tetem is een ontwikkelinstelling voor digitale cultuur in Enschede. Vanuit die rol onderzoeken we hoe technologie kan helpen de toekomst vorm te geven.Deelnemers bouwden samen aan een AR-wereld die laat zien hoe we willen leren, wonen en samenwerken – een creatieve manier om in dialoog te gaan over de wereld van morgen.

Impact maken en meten 

Terug in Connect-U stond de tweede sessieronde in het teken van impact. Onderzoekers Chantal Velthuis, Janina den Hertog en Angela Rijnhart presenteerden de voorlopige Impact Tool, ontwikkeld binnen ChallengeLAB. Daarmee willen ze zichtbaar maken welke maatschappelijke én persoonlijke impact leerprojecten daadwerkelijk hebben. 

Naast de Sustainable Development Goals (SDG’s) moeten we bij impact ook kijken naar de Inner Development Goals (IDG’s), stellen ze, de persoonlijke vaardigheden die nodig zijn om duurzame verandering te realiseren. “Impact gaat niet alleen over cijfers,” aldus Velthuis, “maar over de groei van mensen.” 

Verder deelde Jamila Blokzijl van DesignLab UT tien ‘gouden regels’ voor durf en collectieve verbeeldingskracht in haar sessie Èn door >>> Pleidooi voor durf en collectieve verbeeldingskracht 

In de hal en tijdens de sessie “Ontwikkelen als student: zelf een auto op zonne-energie bouwen!” konden bezoekers nog een blik werpen op de zelfgebouwde zonneauto van het Solar Team Twente. Twintig studenten van de UT en Saxion bouwden het voertuig en behaalden er in Australië een tweede plek mee tijdens de World Solar Challenge. Een ultiem voorbeeld van leren door te doen, aldus de trotse studenten. 

De kracht van taal 

Maar om te leren door te doen, moet je wel dezelfde taal spreken. De dag eindigde dan ook met een indrukwekkende keynote lezing van schrijver en columnist Özcan ‘Eus’ Akyol over hoe taal zijn leven heeft veranderd. Als kind van analfabete ouders groeide hij op met een taalachterstand. “Taal heeft mijn leven gered,” zei hij. Door zijn eigen zoektocht ontdekte hij hoe taal sociale scheidslijnen kan versterken.  

Hij pleitte voor meer aandacht voor taal, vooral in het mbo. Zijn boodschap aan de zaal was helder: “Geef jongeren het gevoel dat ze iets te zeggen hebben. Daar wordt iedereen beter van.” 

Wat de kennisdelingsdag in Enschede maar weer eens liet zien, is dat de toekomst van leren niet in boeken alleen ligt, maar in verbinding, verbeeldingskracht en durf om te doen. En vooral in bijzondere samenwerkingen die verder gaan dan de muren van disciplines, instellingen en zelfs de grenzen van de stad.  

Nieuwsgierig naar de presentaties van de sprekers en naar de foto’s van de dag? Deze zijn hier te vinden. 

Fotografie: ©Moekotte Media