Thema-CoP: creatieve sessie met ontwerpers luidt nieuwe fase Ontwerpkracht in
Bekijk hier de uitgebreide Sfeerimpressie in beeld, met alle foto’s van Paul Tolenaar.
Op een inspirerende locatie kwam de Community of Practice van Agenda Stad op dinsdag 17 maart bijeen. In het prachtige Lijm & Cultuur, een creatieve broedplaats op het terrein van een voormalige lijmfabriek, ontmoetten City Deals en ontwerpers elkaar tijdens deze sessie waarin innoveren en experimenteren centraal stonden.
Op weg naar inspiratie in de omgeving van de oude lijmfabriek. Foto: Paul Tolenaar
Na een gezamenlijke bijpraatlunch, trapte Tim Rolandus van Platform31 het inhoudelijke programma af. Hij heette ons welkom in Delft, de stad die aan drie actieve City Deals meedoet: Impact Ondernemen, Kennis Maken en Tijdloze Grachten. En de stad die met de TU Delft als geen ander staat voor innovatie, het thema van vandaag. Tim nam ons mee door het jaarprogramma van dit nieuwe CoP-jaar, waarbij we elkaar later nog treffen in Houten en Amersfoort en, ter afsluiting, bij de Jaarparade in Den Haag.
Koen Haer presenteert een ‘doorkijkje’ naar het jaar van Agenda Stad. Foto: Paul Tolenaar
Vervolgens was het woord aan Koen Haer, programmamanager van Agenda Stad, die ons meenam in de afdelingsreorganisatie, waarbij Agenda Stad nu samen met de collega’s van Regio Deals en het Nationaal Programma Vitale Regio’s, de nieuwe afdeling Regio en Stad vormt. Koen heet in het bijzonder de collega’s van die programma’s welkom, die vandaag naar de CoP zijn gekomen. Koen schetst dat Agenda Stad zich nu focust op de meerwaarde van ons programma in die nieuwe afdeling en dat we met vertrouwen kijken naar de samenwerking met de nieuwe minister van BZK, Pieter Heerma. De minister heeft als zijn prioriteiten benoemd: goed bestuur, sterke democratie en sterke regio’s, waarbij de afdeling Regio en Stad zich met name op het laatste concentreert. “Elke regio heeft ook een stad als centrumpunt”, zegt Koen dus kunnen we daar met Agenda Stad goed op aanhaken.
Daarnaast blikt Koen vooruit naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart. “Een nieuwe minister én morgen gemeenteraadsverkiezingen. Wat betekent dat voor onze City Deals? Een mooi moment om te herijken: hoe brengen we onze onderwerpen opnieuw in positie?” Tot slot schetst Koen dat we ook binnen Agenda Stad niet stilstaan: we zijn druk bezig met de doorontwikkeling van de Impact Maak- en Meettool waar we later dit jaar meer over zullen vertellen. Binnenkort worden de City Deals Impact Ondernemen en Kennis Maken afgerond en wij zijn samen aan het kijken naar de borging van de lessen en de actieve netwerken.” Er zijn uiteraard ook nieuwe City Deals in ontwikkeling. Momenteel onderzoeken we deals rondom Campusontwikkeling en Innovatie-ecosystemen, Energiearmoede en gezondheid, het behoud van bedrijvigheid in de binnenstad en maatschappelijke initiatieven. Die laatste sluit ook goed aan op het boek Leve de Polder dat Suzanne Potjer vorig jaar schreef in opdracht van Agenda Stad. “We hopen ook dit jaar samen jullie goede resultaten in onze deals te behalen voor onze inwoners”, rondt Koen af.
Nieuwe fase Ontwerpkracht ingeluid met e-zine special en Experimenteergids
Daarna is het tijd voor een feestelijk en tegelijkertijd weemoedig moment: Charlotte Moolenaar, projectleider Loket Ontwerpkracht licht de aanleiding van deze CoP-sessie toe: “Vorig jaar organiseerden we ook een CoP-sessie rond ontwerpkracht en daar maakten jullie al kennis met de ‘speciale diersoort’ ontwerpers. We merkten dat er veel energie ontstond doordat City Deals ‘live’ met ontwerpers aan de slag konden. Daarom organiseren we nu deze sessie rondom Experimenteren én hebben we een Experimenteergids ontwikkeld die via Agendastad.nl te downloaden is.”
Charlotte Moolenaar presenteert de Experimenteergids. Foto: Paul Tolenaar
De Experimenteergids is ontwikkeld met collega Christopher Baan, vertelt Charlotte, ‘en een klein beetje AI’. Het is een vervolg op de Ontwerpgids die eerder verscheen en geeft meer houvast op de begrippen rond ontwerpkracht. Met het idee dat het handig is als projectleiders en dealmakers ook meer kennis van de basis van ontwerpkracht hebben. De Experimenteergids zet ook aan tot toepassing, want je vindt er ook praktische werkbladen en een canvas is. “Zodat je er mee aan de slag gaat en het zelf gaat ervaren”, aldus Charlotte. “Lever vooral ook feedback”, vult Christopher aan. “Het is een eerste proeve die veel praktische tips geeft en je met een literatuurlijst verder op weg helpt.”.
En dan is er nóg een mijlpaal! Charlotte vertelt dat we eerder twee edities hebben gemaakt van een e-zine. Deze Specials Ontwerpkracht waren bedoeld om City Deals te inspireren ontwerpers in te zetten en bevatten vooral voorbeelden van ontwerpkracht van elders binnen de overheid. “Nu,” zegt Charlotte, “is er een derde Special Ontwerpkracht. En die staat vol met voorbeelden úit City Deals!” Hét bewijs dat de missie van Charlotte, waarmee ze een aantal jaar geleden het Loket Ontwerpkracht begon – om vrijwel alle City Deals ervaring te laten opdoen met ontwerpkracht – geslaagd is. Dit succes betekent ook dat Agenda Stad een nieuwe fase ingaat met ontwerpkracht, licht Koen toe. “We markeren vandaag dat Agenda Stad afscheid neemt van het ‘Loket’ Ontwerpkracht, dat als doel had City Deals en Ontwerpers met elkaar in contact te brengen. Inmiddels hebben we een ecosysteem met verschillende ontwerpbureaus en zien we, ook door sessies als vandaag en door de inzet van dealmakers, dat City Deals en ontwerpers elkaar steeds beter weten te vinden. We zijn Charlotte enorm dankkaar en plukken ook vandaag echt de vruchten van haar inspanningen. We gaan van de fase ‘kom naar ons toe’ naar ontwerpkracht écht mee laten draaien in City Deals. Janneke ten Kate zal vanaf 1 april vanuit P31 de inzet van ontwerpkracht in City Deals coördineren. “En Christopher Baan zal vanuit Agenda Stad het onderdeel Leren en Professionaliseren op zich nemen”, vult Charlotte aan. “Zo ontwikkelt ontwerpkracht zich langzaam van buitenboordmotor naar manier van werken in City Deals”, vat Charlotte samen.
Lees de Special Ontwerpkracht 3# over de lessen van ontwerpkracht in City Deals.
Koen Haer, Charlotte Moolenaar en Christopher Baan bij de lancering van de derde Special Ontwerpkracht. Foto: Paul Tolenaar
Leren experimenteren
Na een daverend applaus voor Charlotte, is het woord aan Marieke Veere Vonk van theRevolution en Beatrijs Voorneman van Reframing Studio, die ons in een presentatie meenemen in de meerwaarde die ontwerpkracht kan hebben bij maatschappelijke vraagstukken. Van Redesigning Psychiatry, over het opnieuw vormgeven van de GGZ, tot een rollenspel dat je beleving van een bezoek aan Artis intensiveert. En van de simulatie Into D’mentia, waarbij zorgverleners in een container leerden ervaren hoe het is om dementie te hebben, doordat objecten ineens verdwenen tot een prototype voor de app AYA, die jongeren met kanker helpt om de relatie met hun naasten te verbeteren. Stuk voor stuk interventies die deelnemers nieuwe ervaringen en inzichten gaven en die de opdrachtgevers hielpen in hun missie.
Marieke Veere Vonk neemt ons mee langs voorbeelden van succesvolle ontwerpinterventies bij maatschappelijke opgaven. Foto: Paul Tolenaar
Bekijk de presentatie (.pdf) van Marieke en Beatrijs.
Beatrijs Voorneman neemt de ontwerpvragen uit de City Deals door. Foto: Paul Tolenaar
Op de vraag van Marieke en Beatrijs of er mensen zijn die al in City Deals experimenteren met ontwerpkracht antwoord Monique Verhoef, programmaleider van de City Deal Fietsen voor Iedereen dat ze met bureau Afdeling Buitengewone Zaken werken aan een ‘schoolfiets-ecosysteem’. Daarin wordt onderzocht welke rol scholen kunnen spelen om fietsgebruik door kinderen te stimuleren, zonder er dat er nóg iets aan het volle takenpakket van scholen wordt toegevoegd.
De vraag vormt een mooi bruggetje naar het volgende onderdeel: programmamanager Jan-Willem Wesselink neemt ons mee in de City Deal Over AI, een deal waarin Rijk, gemeenten, bedrijven en kennisinstellingen samen verkennen hoe AI kan bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. De City Deal, zo vertelt Jan-Willem, ‘is opgezet als experimenteerfabriek’. Hij schetst hoe maatschappelijke vraagstukken een steeds complexer soort ‘mikado’ vormen: ze zijn met elkaar verwezen, maar er is gelukkig steeds meer data beschikbaar om opgaven inzichtelijk te maken. De City Deal kent o.a. een ‘AI Atelier’ waar experimenten uitgevoegd worden waaraan minstens drie partijen deelnemen, die voldoen aan de ontwerppprincipes van de City Deal en die goedkeuring krijgen van het City Deal-team. De initiatiefnemers zorgen zelf voor tijd en financiering en de resultaten worden geborgd en teruggekoppeld aan het AI Atelier en kennisnetwerk.
Jan-Willem Wesselink vertelt hoe de City Deal Over AI invulling geeft aan ‘experimenteren’. Foto: Paul Tolenaar
Vervolgens laat Jan-Willem ons kennismaken met een aantal apps en projecten die in ontwikkeling zijn of zelfs al toegepast worden. Hij staat onder andere stil bij City Chat, een app die je laat praten met je lessen en je eigen project en die je kunt voeden met je eigen documenten. “Interessant voor iedereen die zich afvraagt hoe die z’n documenten kan borgen” en daarmee volgens Jan-Willem ook voor City Deals.
Vragen die Jan-Willem vandaag meebrengt naar deze sessie, waarin betrokkenen bij City Deals samen met een ontwerper aan de slag gaan met een vraag of opgave uit hun deal, zijn: Wanneer is een experiment levensvatbaar, hoe betrek je alle partijen en wat zouden we nog meer moeten doen?
Bekijk de presentatie (.pdf) van Jan-Willem over de City Deal over AI.
Van opgave naar gedragsexperiment
De ‘star designers’ stellen zichzelf voor en verleiden deelnemers om zich bij hun ontwerptafel aan te sluiten. Hier Esmee Mankers (Zeewaardig). Foto: Paul Tolenaar
En dan is het tijd om echt aan de slag te gaan. De aanwezige ‘star designers’ uit de ontwerpcoalitie stellen zichzelf voor en geven een pitch voor hún ontwerptafel. Het zijn Jessy van Os (KO social design), Lotte de Haan (Afdeling Buitengewone Zaken), Abke Geels (Muzus), Paulien Kreutzer (Stby), Esmee Mankers (Zeewaardig) en Hannah Kingma (theRevolution). Vervolgens gaan de CoP’ers aan de slag aan vijf tafels. Aan elke tafel staat een opgave van een City Deal centraal. Gezamenlijk wordt per tafel bepaald welk gedragsexperiment vandaag ontworpen wordt, waarna een idee wordt bedacht om te testen. Als de onderliggende aannames eruit gefilterd zijn, wordt een vorm voor het experiment bepaald en een plan opgesteld, in de vorm van een stripverhaal. En dan – de leukste fase – gaan deelnemers het experiment bóuwen, met behulp van de talloze materialen die beschikbaar zijn in de ruimte. In twee rondes komt een deel van de aanwezigen ‘langs’ bij de experimenten. Een ander deel blijft zitten. Zo kan iedereen een keer ervaren hoe snel je iets op kunt zetten en hoe veel je daar ook al van kunt leren.
De vraag die centraal staat voor de City Deal Fietsen voor Iedereen is: ‘Hoe kun je mensen die niet gewend zijn om te fietsen toch verleiden om te fietsen?’ Bij de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving wil men weten: ‘Hoe kunnen we ambtenaren stimuleren om elkaar online te blijven vinden na afloop van de City Deal? Hoe verbinden we de rest van de NLse steden aan ‘Good Food City’?’ De deal Tijdloze Grachten wil partners verleiden om van werken op eilandjes te komen tot gezamenlijk werken aan een gedeeld perspectief op de toekomst van onze grachten. En de Town Deal Krachtige Kernen ten slotte zoekt inzichten rond de vraag ‘Hoe zorgen we dat ongenoegen van inwoners vaker leidt tot dialoog en betrokkenheid in plaats van polarisatie of escalatie?’
Een rollenspel waarbij alleen maar vragen gesteld mogen worden aan de ontwerptafel van Tijdloze Grachten. Foto: Paul Tolenaar
De koppen bij elkaar voor de Town Deal Krachtige Kernen. Foto: Paul Tolenaar
Hoe stimuleer je mensen die dat niet gewend zijn om toch te gaan fietsen? Doordat de deelnemers aan tafels rouleren, denken mensen uit andere City Deals met een frisse blik mee. Foto: Paul Tolenaar
De verschillende groepen discussiëren over de hoofdvraag en komen tot een creatieve uitwerking. Er wordt getekend, geknipt, geplakt en gebouwd en op elke tafel verrijst een speels en interactief ontwerp. De ontwerpen worden vervolgens getoetst door de doorwisselende groepen en na afloop koppelen de groepen de opgedane inzichten terug. De eerste groep ontwikkelde een Fietsmusical en constateerde: je hebt altijd tijdnood en als je niet oppast praat je snel in ‘containerbegrippen’. Maar wanneer je een goed idee te pakken hebt, gaat het vervolgens heel snel. De tweede groep, die zich ook boog over de City Deal Fietsen voor Iedereen, hield zich bezig met de vraag of experimenten via de gemeente of via scholen moeten lopen. De groep kwam tot het idee van een app die gebruik maakt van een kaart, om ouders meer inzicht te geven in fietsgedrag.
‘The making of’ de fietsmusical. Foto: Paul Tolenaar
Van binnen naar buiten
‘Het genot van het debat’ in wording. Foto: Paul Tolenaar
De derde groep boog zich over twee werkwijzen voor daklozenopvang in ‘Zwanenveld-Duckstad’. Van die werkwijzen bleek de socratische aanpak meer verbindend. De groep concludeerde dat ‘het genot van het debat’ een belangrijke factor is. De City Deal Tijdloze Grachten paste een aanpak toe waarin deelnemers elkaar alleen mochten bevragen, zonder oordelen of antwoorden uit te spreken. Dat schuurde, vertelt de begeleider, maar het was uiteindelijk goed om dieper op een vraagstuk in te gaan en tot gezamenlijke waarden te komen. Ook viel op dat de vragen eerst heel erg ‘naar binnen’ gingen en later meer ‘naar buiten’.
De groep van de Town Deal Krachtige Kernen ontwikkelde een Fijn en Pijn-kaart: een kaart met meerdere lagen: een laag met data over stemgedrag, opleidingsniveau, werkloosheid en huizenbezit. Vervolgens een laag met gebeurtenissen en incidenten in de gemeente en tot slot een laag die aangeeft hoe die gebeurtenissen subjectief op de inwoners zijn overgekomen. “De gelaagdheid en het invullen zelf, helpen om begrip voor elkaar te kweken en het gesprek op gang te brengen”, concludeerde de groep.
Waar creativiteit toe leidt: de spiegel van de Fijn en Pijn-kaart voor de Town Deal Krachtige Kernen. Foto: Paul Tolenaar
De groep van Tijdloze Grachten koos voor een dialoogspel rond de aanname dat je producten niet achter een paywall moet zetten als je zoveel mogelijk mensen aan je wilt binden. De groep kwam tot het inzicht dat de mensen die aan je wilt binden dan wel moeten wéten wat jouw pareltjes zijn. Daarnaast speelde het dilemma dat kennis, onder andere onder invloed van AI, minder waard wordt en dat een andere naam voor wat je mensen aanbiedt daarom passender is, zoals ‘doekracht’.
Hoe ontsluiten we de parels uit de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving? Foto: Paul Tolenaar.
Het laatste woord is aan Janneke ten Kate, de kersverse coördinator Ontwerpkracht van Agenda Stad. Zij blikt tevreden terug op de dag. “Fantastisch om te zien wat voor creativiteit er vandaag losgekomen is!”
Tijdens de afsluitende borrel wordt nog lang nagepraat over de inzichten en zijn, hopelijk, al wat nieuwe samenwerkingen tussen ontwerpers en City Deals verkend.
Janneke ten Kate (middenvoor) rondt het inhoudelijke programma af en nodigt de deelnemers uit om samen na te praten. Foto: Paul Tolenaar.