“Benut en deel opgedane ervaringen beter om opschaling te bevorderen”
Benthe Booiman
Bij Agenda Stad leren we graag van anderen. Steeds vaker willen mensen ook van Agenda Stad leren en komen ze ons team een tijdje verrijken om hun scriptie te schrijven over ons programma of een City Deal. En natuurlijk leren wíj dan weer heel veel van het onderzoek. De afgelopen maanden deed Masterstudent Public Management Benthe Booiman onderzoek naar de opschaling van publieke innovaties in City Deals. Eerst concentreerde ze zich op de City Deal over AI, maar al snel bleek dat er ook in andere deals nog waardevolle lessen te leren waren. We spraken Benthe over haar bevindingen.
Allereerst, hoe vond je het om je afstudeeronderzoek bij Agenda Stad te doen?
“Het was superleuk! Wat Agenda Stad bijzonder maakt, is dat het zo gericht is op vooruitgang en zo’n sterke blik naar buiten heeft. Daardoor is het voor een buitenstaander zoals ik een plek waar je heel veel kunt leren. Over de verschillende onderwerpen van City Deals en over hoe de samenwerking in elkaar zit. Bovendien is het team geweldig en heb ik me echt welkom gevoeld.”
Hoe ben je op het idee gekomen om bij Agenda Stad af te studeren?
“Mijn Master Publiek Management is gelukkig ook erg gericht op de buitenwereld en dus zijn we op verschillende werkbezoeken geweest. Tijdens een bezoek aan Agenda Stad werd mijn interesse gewekt, ook omdat ik samenwerking met medeoverheden rond ‘wicked problems’ heel interessant vind. Ik vond Agenda Stad een mooi voorbeeld van een concrete manier om daaraan te werken.”
Wat heeft je tijdens je onderzoek het meest verrast over Agenda Stad en City Deals, in positieve of negatieve zin?
“Wat mij het meest opviel is de mate van persoonlijke betrokkenheid en motivatie. Dat iedereen zo gepassioneerd is over het werk en de thema’s waar ze aan werken. Ik sprak verschillende programmamanagers van City Deals die de deal als het hoogtepunt van hun carrière beschouwden, ook omdat het een plek is waar je je passie echt kwijt kunt, juist in een publieke wereld waar je elders zo vaak tegen muren oploopt.
Natuurlijk zijn er ook wel verbeterpunten. Daarvan heb ik er in mijn onderzoek een aantal geïdentificeerd. En ik gun Agenda Stad ook echt de ruimte om het eigen programma verder te versterken en positie te kiezen. Het is belangrijk dat de kennis en producten van een programma als Agenda Stad goed gewaarborgd worden.”
Waar heb je precies onderzoek naar gedaan?
“De hoofdvraag van mijn onderzoek luidde ‘Welke factoren hebben invloed op de opschaling van publieke innovaties binnen City Deals?’ Ik heb het bewust open geformuleerd om een open blik te houden tijdens mijn exploratieve onderzoek. Zo heb ik ook ontdekt dat het belang van een factor kan verschillen per deal.”
En hoe ben je te werk gegaan?
“Ik heb in mijn onderzoek eerst vier begrippen besproken en toegelicht die uit de hoofdvraag voortvloeien: publieke innovatie, systeemverandering, opschaling en ‘collaborative innovation’. Vervolgens heb ik met meerdere betrokkenen bij City Deals gesproken over opschaling en de factoren die uit deze interviews naar voren kwamen heb ik ingedeeld op drie niveaus: individueel, organisatorisch en netwerkniveau. Na de eerste onderzoeksfase heb ik een conceptueel model ontwikkeld dat ik in de tweede fase heb getoetst en aangevuld.”
Wat zijn je belangrijkste conclusies?
“Mijn onderzoek toont aan dat opschaling niet bij één factor ligt, maar een combinatie van factoren op die drie niveaus. Zowel publiek leiderschap (individueel), organisatorische innovatiecapaciteit (organisatorisch) als motivatie en energie (netwerkniveau) zijn van belang om succesvol op te schalen. En dit zijn maar een paar van de gevonden factoren.
Ik heb geconcludeerd dat City Deals sterk zijn in het organiseren van de netwerksamenwerking. City Deals weten partners, experimenteren, energie creëren en productontwikkeling goed bij elkaar te brengen. Maar ik constateer ook dat de vertaalslag naar het individuele en organisatorische niveau vaak ontbreekt.”
Figuur 1: Benthe’s conceptuele model voor ‘collaborative innovation’, met factoren die invloed hebben op de opschaling van City Deals
Hoe bedoel je dat precies?
“Agenda Stad heeft in de afgelopen 11 jaar 33 City Deals gesloten. Die verschillen erg in thema’s, maar voor een deel is de werkwijze vergelijkbaar. Een nieuwe City Deal begint vaak van voren af aan met ontdekken wat nou die werkwijze precies is. Ik denk dat Agenda Stad meer zou kunnen doen om de deelnemers aan City Deals mee te nemen in de kennis die al in City Deals is opgedaan en ook City Deals beter aan elkaar zou kunnen verbinden voor kennisdeling. Een kennisbank waar ook relevante werkwijzen en instrumenten beschikbaar zijn, zou ook helpen.”
Maar we kennen bij Agenda Stad toch bijvoorbeeld al de Community of Practice?
“Zeker. En dat is ook een waardevol instrument, maar daar ontmoeten vooral dealmakers en programmamanagers van City Deals elkaar. Niet de deelnemers aan Deals uit gemeenten of van andere partijen. De uitwisseling in de CoP is soms wat ‘hoog over’ en bereikt niet altijd de deelnemers aan deals.”
Aan wat voor soort kennis denk je dan?
“Als ik kijk naar het individuele en organisatorische niveau, in het licht van opschaling, dan ligt er een grote opgave bij individuele deelnemers aan City Deals, om de inzichten, werkwijze en resultaten van de City Deal, binnen de eigen organisatie voor het voetlicht te brengen. In een City Deal werken mensen met veel bevlogenheid en inzet samen, maar dat is ook een soort ‘bubbel’. Opschaling vereist dat niet alleen individuen, maar ook organisaties innoveren en ontwikkelen. De afgelopen jaren hebben betrokkenen bij City Deals veel ervaring opgedaan met wat soms een worsteling is; het vinden van draagvlak en momentum binnen de eigen organisatie voor de bewuste transitieopgave. Nu is er niet echt een platform waar deelnemers van elkaars ervaringen daarmee kunnen leren. Daar zie ik voor Agenda Stad dus veel kansen liggen.”
Hoe kijk je verder naar de toekomst van Agenda Stad?
Ik schetste in het begin al hoe belangrijk en uniek het programma volgens mij is. Om toekomstbestendig te zijn, kan Agenda Stad nog verder professionaliseren. Zo is het belangrijk om ook aan je eigen innovatiecapaciteit te werken. Om mijn eigen onderzoek als voorbeeld te nemen: het is goed om de factoren die ik identificeer bijvoorbeeld als dealmakers onderling te bespreken: wat herken jij in jouw deal? Wat ontbreekt daar? Wie heeft andere ervaringen? En vervolgens is het natuurlijk zaak om met deelnemers in gesprek te gaan: welke heikele punten herken jij en hoe kunnen we je helpen?
Een kennisbank is ook onderdeel van die professionalisering. En eerlijk zijn over wat wel en niet werkt. De kennis echt boekstaven in systematische documenten waarmee nieuwe deals leren van eerdere. Soms is je kracht ook je zwakte: in City Deals is veel energie en bevlogenheid, maar denkt men soms in droombeelden: alles moet goed gaan en er wordt om obstakels heen gewerkt zonder ze echt weg te nemen. Dat maakt het soms moeilijk om die belangrijke stap naar het integreren van je resultaten in een systeemverandering; dan bots je weer op de ‘harde systeemwereld’. Zoek juist meer tegengas op, zodat je leert van de weerstand die je ontmoet.
Door niet alleen kennis te delen mét City Deals, maar ook kennisuitwisseling tússen City Deals meer te stimuleren en ook te investeren in een ‘alumninetwerk’ van mensen die betrokken zijn geweest bij City Deals, stimuleer je dat professionals na de looptijd van een deal een netwerk blijven vormen. Je ziet nu al in City Deals als Dynamische Binnensteden dat deelnemende gemeenten als Amsterdam en Rotterdam onderling contact zoeken over hoe ze met wetgeving omgaan.
Zo… We moeten aan de bak, geloof ik?
Ik denk echt dat Agenda Stad een belangrijke rol kan spelen door de ervaring die jullie al hebben opgedaan met samenwerken aan transitieopgaves. Agenda Stad mag wel wat meer het podium zoeken als ervaringsdeskundige. Durf ook gewaagde keuzes te maken en een duidelijke visie te hebben op wat en wie je wil zijn. Probeer organisaties niet te veranderen, maar help mensen om dat zelf van binnenuit te doen.
Ik begrijp ook dat je legitimiteit nodig hebt voor die scherpe keuzes en dat daarvoor soms een duidelijker politiek profiel nodig is. Veel van de onderwerpen die centraal staan in City Deals hebben meer landelijke politieke sturing nodig. Wellicht kun je jezelf politiek zichtbaarder maken door jezelf meer als kennispartner te presenteren. We zien immers al dat dealmakers van Agenda Stad bij taskforces en andere initiatieven worden uitgenodigd vanwege hun kennis en ervaring. Ga terug naar de bedoeling. Die bedoeling is: innoveren. En dat kan op meer manieren dan in City Deals.
We vroegen Koen Haer van Agenda Stad om een korte reactie op Benthe’s bevindingen: “We zijn ontzettend blij met de waardevolle inzichten die we dankzij Benthe’s afstudeeronderzoek hebben opgedaan. Als programma waar leren en experimenten een centrale rol spelen, hechten we er veel waarde aan om ook zelf in de spiegel te kijken en te zien waar we ons nog in kunnen ontwikkelen. Zo gaan we zeker aan de slag met die individuele en organisatorische factoren die opschaling kunnen bevorderen. En ik ben ook erg gecharmeerd van de suggestie voor een kennisbank en een alumninetwerk. Uiteindelijk werken we zoals iedereen in ons netwerk aan publieke innovaties en als koploper is het nu eenmaal soms lastig om andere partijen mee te krijgen en om voldoende capaciteit en middelen te hebben voor wat je allemaal wilt doen. Maar dat tekent ook onze tomeloze ambitie.”
Benieuwd naar Benthe’s scriptie? Die vind je op de website van de Universiteit Utrecht.