Wethouders van de City Deal Gezonde en duurzame voedselomgeving zijn blij met het voornemen van staatssecretaris Van Ooijen van VWS om regulering van de voedselomgeving te verankeren in een nieuwe wet. Dat schrijven zij in een gezamenlijk brief aan de leden van de vaste Kamercommissie VWS van de Tweede Kamer.  

De staatssecretaris kondigde vorige week in een brief aan om voor gemeenten een ‘optionele bevoegdheid te willen creëren om in het omgevingsplan regels te stellen waarmee de vestiging van nieuwe ongezonde voedselaanbieders op bepaalde plekken kan worden geweerd’. Wethouders van Almere, Amsterdam, Den Haag, Ede, Utrecht, Rotterdam en Wageningen juichen dit van harte toe.

De wethouders hebben de ambitie om in 2030 rond scholen en in kwetsbare wijken een gezondere voedselomgeving te creëren. Dat is noodzakelijk om de trend in overgewicht te keren. Onderzoek van de Universiteit van Amsterdam toont aan dat gemeenten hiervoor (wettelijke) instrumenten nodig hebben. Hierover schreven zij in januari 2021 al een brandbrief  naar voormalig staatssecretaris Paul Blokhuis.

Groeiend aanbod aan ongezonde voeding
Het aanbod van ongezond voedsel is de afgelopen jaren sterkt toegenomen. Volgens data-onderzoek van KRO-NCRV Pointer is het voedselaanbod in Nederland de afgelopen 10 jaar sterk veranderd. In die periode kwamen er duizenden fastfoodlocaties bij, terwijl het aantal winkels met vers aanbod zoals groentezaken afnam. Ongezond voedsel is meer dan vroeger onderdeel van het huidige straatbeeld en gaat vaak gepaard met een minder aantrekkelijke en leefbare buurt.

De wethouders schrijven dat de maatregelen die genoemd zijn in het regeerakkoord – zoals de suikerbelasting op frisdranken en 0% btw op groente en fruit – absoluut bijdragen in de aanpak van overgewicht. De suikerbelasting is inmiddels aangekondigd op Prinsjesdag en zal op 1 januari 2024 worden ingevoerd. De wethouders roepen de Kamerleden op om haast te maken met de invoering van 0% belasting op groente en fruit.

Over de City Deal
Iedereen – van jong tot oud – zou toegang moeten hebben tot gezond, duurzaam en betaalbaar voedsel. Dat is de ambitie van deze City Deal Gezonde en duurzame voedselomgeving. Hierin werken acht steden, drie departementen en diverse kennisinstellingen samen aan een gezonde en duurzame toekomst. De City Deals zijn onderdeel van Agenda Stad, het interbestuurlijke programma waarin steden, maatschappelijke partners en Rijksoverheid samenwerken aan het versterken van de innovatie van Nederlandse steden.

Wil je meer weten over de City Deal Gezonde en duurzame voedselomgeving? Neem dan op via [email protected] op of meld je aan voor de nieuwsbrief.

Hoe kunnen gemeenten invloed hebben op het aanbod van voedsel in de stad? Die vraag is niet makkelijk te beantwoorden. Om in de praktijk te onderzoeken wat wel en wat niet werkt, zijn vier steden een proeftuin gestart. Leendert Meijers, beleidsadviseur van de gemeente Rotterdam gaat aan de slag aan de Boulevard Zuid : ‘Dit soort complexe vraagstukken zijn niet op te lossen vanachter je bureau.’

De Boulevard Zuid is een lange winkelstraat op Rotterdam Zuid. ‘Hier in de omgeving heeft circa 57 procent van de volwassenen overgewicht, waarvan 21 procent ernstig. En dat in een wijk van 12.000 mensen. Het gaat hier dus echt om een grote groep. Hoe dat komt is moeilijk te verklaren, maar als het gaat om zulke grote aantallen dan kun je niet langer zeggen: dit is een individueel probleem,’ vertelt Leendert Meijers.

Onbewuste keuzes

Leendert Meijers – beleidsadviseur – Gemeente Rotterdam

Dat blijkt ook uit diverse onderzoeken(*): mensen maken voedselkeuzes vaak niet bewust, keuzes worden de hele dag door beïnvloed door het aanbod om ons heen en door wat andere mensen eten. ‘Aan de Boulevard Zuid zitten 240 ondernemers. Vijftig ondernemers verkopen voedsel en daarvan zijn er 38 die fastfood verkopen. Dat is beduidend meer dan in de rest van de stad. Het aantal verkooppunten is tussen 2011 en 2021 met 46% toegenomen. Ook het aantal mensen dat kampt met overgewicht is gestegen.’

‘Veel factoren beïnvloeden wat we eten: aanbod, opleiding, cultuur en natuurlijk werk en inkomen. Het Nibud berekende in juli 2022 dat een gezin van ouders en twee kinderen € 16,14 nodig heeft om één dag gezonde voeding te eten, in januari 2023 was dat € 18,13  en in juni 2023 al € 20,72. Heel veel mensen in dit gebied hadden dit budget in juli 2022 al niet en hun inkomsten zijn niet evenredig mee gestegen.’

‘Rotterdam kent, van alle Nederlandse gemeenten, verhoudingsgewijs het grootste aantal mensen dat in armoede leeft. Veel wonen op Rotterdam Zuid,’ licht Leendert Meijers toe. Dat maakt het zoeken naar een oplossing extra complex. ‘Als armoede en stress  je leven bepalen, dan kies je eerder voor gemak. Bij het afhalen van voedsel en in de supermarkt is het ongezonde alternatief meestal goedkoper dan het gezonde. Ondernemers stemmen hun aanbod af op de vraag en het budget van de klanten. Vraag en aanbod zorgen dan voor een ongezonde balans.’

Zoeken naar allianties
Het aanpakken van de voedselomgeving vergt een lange adem. ‘Dat doe je niet van vandaag op morgen. Het vraagt ook om een intensieve samenwerking tussen verschillende beleidsterreinen van de gemeente,’ legt Leendert Meijers uit. ‘Essentieel daarbij vind ik eigenaarschap en draagkracht in de wijk. We moeten niet alleen deskundigen van buitenaf invliegen, maar juist samenwerken met de mensen die al wonen en werken in de wijk; die dezelfde ‘taal’ spreken en weten wat er leeft in de wijk. Diëtisten, huisartsenpraktijken en andere gezondheidsinitiatieven spelen hierbij een belangrijke rol. Dit vanuit de filosofie dat mensen meer vertrouwen op mensen uit hun eigen wijk.’

Bouwen aan een community
Een mooi gevolg hiervan was het organiseren van laagdrempelige evenementen. Zoals de iftar, de maaltijd die je tijdens de ramadan na het vasten eet. ‘Er kwamen veertig bewoners naar de gratis iftar, waarvan een deel aangaf vaker te willen praten over gezonde voeding’, vertelt Leendert Meijers. ‘De betrokken ondernemers leverden gratis of met forse korting voedsel. Het was voor het eerst dat ze op het vlak van gezonde voeding met elkaar optrokken. Daarbij leerden ze meer over elkaars businessmodel en de manier waarop ze naar gezonde voeding kijken.’

‘Met zo’n bijeenkomst leren we als gemeente steeds meer over hoe we een gezonde voedselomgeving kunnen realiseren,’ zegt Leendert Meijers. ‘We hebben nieuwe netwerken gebouwd en bestaande netwerken verstevigd. De iftar heeft een mooie basis gelegd voor het vervolg van de proeftuin op Boulevard Zuid.’

(*) Hierover verschenen o.a. de volgende onderzoeken:

Leendert Meijers – beleidsadviseur gezondheid – Gemeente Rotterdam-  “Weten is nog geen doen” van de WRR, 2017.
–  Havermans, R., Ongezond eten verslavend? Maastricht UMC+/ Universiteit Maastricht

Een unieke pop-up store met gezond en lokaal eten opent maandag 19 september zijn deuren op station Ede-Wageningen.

De Pantry is een onbemande streekwinkel met verse producten van lokale leveranciers. Via een app kunnen bezoekers bekijken wat er aanwezig is, krijgen ze toegang tot de winkel en kunnen ze betalen. De Pantry verkoopt onder andere broodjes, verse groente en fruit, zuivel, kant- en klaar maaltijden (zonder e˗nummers) en salades.

De pop-up store is een uniek initiatief van de gemeente Ede, NS, Wageningen University & Research en het Voedingscentrum. Samen zetten ze zich in voor een omgeving waar het makkelijker wordt om voor gezond, lokaal en duurzaam voedsel te kiezen, als onderdeel van de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving. Deze pop-up store dient als een eerste pilot voor deze missie. De partners zochten voor een ruimte op het station Ede-Wageningen een creatieve voedselondernemer en selecteerden de Pantry uit verschillende aanmeldingen.

Gezond eten in een gezonde omgeving

Leon Meijer, wethouder gemeente Ede: “Als gemeente willen we het voor onze inwoners makkelijker maken om voor een gezonde leefstijl te kiezen. Daarom steunen we initiatieven als de Pantry, waarmee de drempel tot gezond eten wordt verlaagd. Daarnaast worden de appels uit de winkel om de hoek geplukt en komen de aardappels van velden waar je misschien wel eens langsfietst. En dat maakt gezond eten nog aantrekkelijker.”

Lukas Lagerweij, eigenaar van de Pantry: “Met de Pantry willen we streekproducten toegankelijker maken voor een breder publiek. Als je om je heen kijkt, in je eigen streek, dan worden er zoveel fantastische producten geteeld en geproduceerd. Wij verzamelen zoveel mogelijk van deze producten en bieden ze aan tegen een eerlijke prijs ˗ voor boer en consument. We zijn trots op onze leveranciers en daarom kun je overal in onze winkel zien waar de producten vandaan komen.”

Maarten Haverkamp, regiodirecteur NS NoordOost: “Het station is veel meer dan een plek waar je treinreis begint of eindigt, het maakt echt onderdeel uit van de omgeving. We zijn blij dat we op deze manier een bijdrage kunnen leveren aan de ambitie van de gemeente Ede op het gebied van gezond voedsel, daarbij een lokale ondernemer kunnen ondersteunen en het aanbod naar onze reizigers kunnen uitbreiden. “

Gratis proeverij
Op 19 september vindt om 11:00 uur de officiële opening van de Pantry plaats met Lukas Lagerweij (eigenaar van De Pantry) Leon Meijer (wethouder food van de gemeente Ede) en Maarten Haverkamp (regiodirecteur NS NoordOost). Daarna kunnen bezoekers producten van de winkel proeven bij verschillende leveranciers. Denk bijvoorbeeld aan fingerfood van Fast Good Meals of een gezonde koek van Brewlicious. De opening vindt plaats aan de noordkant van het station, waar ook de bushaltes zijn.

Gemeenten willen en moeten zorgen voor een gezonde voedselomgeving, maar hoe doe je dat als er rondom stations, scholen en in kwetsbare wijken het makkelijker is om ongezonde voeding te krijgen dan gezonde voeding? De City Deal Gezonde en duurzame voedselomgeving gaat tijdens de Dag van de Stad in op de mogelijkheden en onmogelijkheden van gemeenten om hier wat aan te kunnen doen. Op welke manieren kun je ingrijpen in de voedselomgeving en wat kunnen gemeenten doen om een gezonde keuze te stimuleren?   

De sessie – die om 13.00 uur van start gaat – heeft diverse interessante gasten, onder wie dr. Frans Folkvord van de Universiteit van Tilburg en wethouder Leon Meijer van de gemeente Ede. Diverse partners van de City Deal vertellen hoe zij dagelijks werken aan een gezonde en duurzame voedselomgeving. Ook geven zij praktische tips. De sessie is interessant voor professionals die zich bezighouden met gezonde voeding, duurzaamheid of gebiedsontwikkeling.  

Over de dag van de stad
Op 29 september wordt voor de zesde keer de Dag van de Stad gehouden. Dit keer in Tilburg. Dit jaar staat de dag in het teken van het streven naar gelijke kansen voor iedereen. Aanmelden is gratis en kan online via www.dagvandestad.nl. 

De nieuwe woonwijk Cartesius in Utrecht wordt een van de proeftuinen in de City Deal Gezonde en duurzame voedselomgeving. Hoe maak je van een nieuwe woonwijk een gezonde woonwijk? Hoe kunnen gemeente en ontwikkelaars samenwerken om een gezonde woonwijk te realiseren? Die vragen gaan het Cartesius consortium – dat bestaat uit Ballast Nedam Development en MRP – en de Gemeente Utrecht in de pilot samen beantwoorden.

In de grootschalige gezonde gebiedsontwikkeling Cartesius in Utrecht, naast station Zuilen, komen ruim 2800 woningen. Cartesius wordt een levendige, duurzame en gezonde stadswijk met parken, een basisschool, een sporthal, een supermarkt met een biologisch en gezond assortiment, horeca en ruimte voor cultuur.

Kijk voor meer informatie over Cartesius Utrecht op www.Cartesius-Utrecht.nl

Wie meer wilde weten over lokaal voedsel, kon vorige week in Den Haag deelnemen aan een van de vier fietstochten langs voedselinitiatieven van Haagse Bodem. Bijna honderd deelnemers fietsten langs plekken in en rond de stad waar eten wordt verbouwd, verhandeld of bewerkt. En ook langs bewust ondernemende Haagse horeca, producenten in en rond de stad, buurttuinen en locaties met een interessante geschiedenis. En natuurlijk kon er tijdens de tocht ook het een en ander worden geproefd.

Het doel is bewustwording te stimuleren over de onderwerpen gezondheid, duurzaamheid en sociaal verantwoord binnen het thema voedsel. Door inzichten te bieden kunnen inwoners bewustere keuzes maken als het gaat om hun voedsel.

De tochten worden georganiseerd door Stadslandbouw Den Haag en het Haags voedselplatform ‘Ons Eten’. Wegens grote belangstelling worden er in het najaar weer fietstochten georganiseerd. Houd daarvoor de website in de gaten!

Op station Ede-Wageningen komt in september een pop-up store met gezonde voeding. De ondernemer die deze winkel gaat opzetten is Lukas Lagerweij uit Wilp, die daar ook al een soortgelijke streekwinkel heeft met de naam Pantry. De gemeente Ede, een van de deelnemende steden aan de City Deal Gezonde en duurzame voedselomgeving,  is in dit stationsgebied een proeftuin gestart waar het samen met partners experimenteert met initiatieven om de voedselomgeving gezonder en duurzamer in te richten.

Pantry is een streekwinkel waar lokale ondernemers hun producten aanbieden. Via een app kunnen bezoekers bekijken wat er aanwezig is en krijgen ze toegang tot de winkel. Lukas: “In de Pantry bieden we innovatieve ondernemers de mogelijkheid om hun producten aan te bieden aan reizigers en mensen die in de regio wonen. Bezoekers kunnen straks kiezen uit een breed assortiment met verse producten uit de regio, waaronder lekker en gezond eten voor onderweg. Denk aan yoghurt me muesli en fruit voor een heerlijk snel ontbijtje in de trein of onderweg naar het werk.”

Gezond eten in een gezonde omgeving
De pop-up store is een uniek initiatief van de gemeente Ede, NS, Wageningen University & Research en het Voedingscentrum. Samen zetten ze zich in voor een omgeving waar het makkelijker wordt om voor gezond, lokaal en duurzaam voedsel te kiezen. Ze zochten voor een ruimte op het station Ede-Wageningen een creatieve voedselondernemer en selecteerden Pantry uit verschillende aanmeldingen.

Start na de vakantie
De winkel komt naast de overdekte fietsenstalling op station Ede-Wageningen. In deze ruimte staat een oud fietsenrek, maar verder is de winkel nog leeg. “We gaan flink klussen deze zomer”, zegt Lukas. “De bedoeling is dat de winkel na de vakantie opengaat, halverwege september.”

Leon Meijer, wethouder gemeente Ede: “We vinden het belangrijk dat onze inwoners toegang hebben tot gezond eten. Daarbij steunen we graag onze eigen lokale ondernemers. Dat komt heel mooi samen in deze pop-up store. Een mooi initiatief waarmee we de drempel verlagen om voor gezond en lokaal te kiezen.”

De gemeente Ede zet deze maand samen met de NS, Wageningen University & Research en het Voedingscentrum de eerste concrete stap naar een gezonde omgeving. De partijen zoeken een creatieve ondernemer die in een pop-up store wil uitproberen hoe je gezond en lokaal voedsel op het station kan aanbieden aan reizigers en passanten.

De komende jaren wordt het NS station Ede-Wageningen vernieuwd. Dit vernieuwde station wordt als een unieke kans gezien om vanaf de opening een gezonde en duurzame voedselomgeving te realiseren: op een high-traffic locatie, in het hart van Foodvalley naast het World Food Center en passend bij de food ambities van Ede en Wageningen.

De gemeente Ede, een van de deelnemende steden aan de City Deal Gezonde en duurzame voedselomgeving,  is in dit stationsgebied een proeftuin gestart waar het samen met partners experimenteert met initiatieven om de voedselomgeving gezonder en duurzamer in te richten. Een belangrijke stap in deze proeftuin is de realisatie van een pop up foodstore; een winkel waar lokale partijen hun experimenteel, innovatief, gezond en duurzaam geproduceerd voedsel aanbieden.

Ondernemer gezocht

Voor deze winkel wordt een gedreven en creatieve ondernemer gezocht die samen met de betrokken partners en het regionale netwerk kansen ziet om deze pop-up food store te ontwikkelen als (test)locatie voor een gezonde en duurzame voeding. Interesse? Meer informatie vind je hier

In een brief aan Staatssecretaris Maarten van Ooijen van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Minister Hugo de Jonge voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening vragen acht wethouders aandacht om gemeenten meer handvatten te bieden om te kunnen sturen op een gezonde en duurzame voedselomgeving.

De wethouders van Almere, Amsterdam, Den Haag, Ede, Haarlem, Rotterdam, Utrecht en Wageningen schrijven in de brief dat zij zich zorgen maken over het toenemende overgewicht en de impact daarvan op de gezondheid van de bevolking. Gemeenten hebben op basis van internationale afspraken en de Wet publieke gezondheid een zorgplicht voor een veilige en gezonde voedselomgeving. De voedselomgeving speelt namelijk een belangrijke rol bij de ontwikkeling en het in stand houden van overgewicht en gerelateerde chronische aandoeningen, zoals diabetes en hart- en vaatziekten.

Eerder concludeerden de steden al dat het gemeenten ontbreekt aan instrumenten om de stedelijke voedselomgeving te reguleren. Uit het onderzoek Gemeentelijk instrumentarium voor een gezonde voedselomgeving uit januari 2021 is gekeken naar de mogelijkheden en beperkingen van het huidige gemeentelijk instrumentarium. Hieruit blijkt dat er meer nodig is voor gemeenten om de gezonde en duurzame voedselomgeving te bevorderen. Hierover schreven zij in januari 2021 al een brandbrief  naar voormalig staatssecretaris Paul Blokhuis.

De wethouders willen graag met de staatssecretaris en de minister in gesprek om tot een goede juridische uitwerking te komen van meer gemeentelijke bevoegdheid voor het reguleren van de voedselomgeving. Deze acht steden zijn allen betrokken bij de City Deal Gezonde en duurzame voedselomgeving. De ambitie van deze City Deal is om de voedselomgeving in 2030 overwegend gezond en duurzaam te maken, met name rond scholen, in openbare gebouwen, in supermarkten, catering en horeca. Zo willen ze bijdragen aan fitheid, vitaliteit, preventie van ziekten en op een natuur, milieu en klimaatsysteem in balans.

Nieuwsbrief

Wil je meer weten over de City Deal Gezonde en duurzame voedselomgeving? Neem dan contact op of meld je aan voor de nieuwsbrief.

 In het kader van ‘practice what you preach’ gaan de gemeenten Amsterdam, Utrecht, Almere, Rotterdam, Coevorden, Blaricum, Laren, Eemnes, Lelystad, Ede, Zaanstad en Borger-Odoorn en de provincie Limburg ervoor zorgen dat hun werknemers op de werkvloer kunnen kiezen voor gezond eten en drinken.

De gemeenten en de provincie Limburg ondertekenden vandaag samen met JOGG, het Voedingscentrum de ambitie ‘Gezonder voedingsaanbod in gemeentehuizen en provinciehuizen 2021-2025’. De ondertekenaars zetten zich in voor een gezonder voedingsaanbod in gemeentehuizen en provinciehuizen en ondersteunen dit in presentatie en verkooptechnieken.

De steden Amsterdam, Almere, Ede, Rotterdam en Utrecht zijn ook aangesloten bij de City Deal Gezonde en Duurzame voedselomgeving. In deze City Deal werken steden samen met ministeries en andere partners aan de opgaven op het gebied van de fysieke en sociale voedselomgeving en duurzaam en lokaal voedsel. De ambitie van deze City Deal om de voedselomgeving in 2030 overwegend gezond en duurzaam te maken, met name in kwetsbare wijken en rond scholen, in openbare gebouwen en in supermarkten, catering en horeca.

Meer informatie over de ambitie ‘Gezonder voedingsaanbod in gemeentehuizen en provinciehuizen 2021-2025’ vindt u op de website van he JOGG.